RvS: nadelen marktwerking zijn onderschat

(Novum) - De overheid heeft de nadelen van marktwerking in bijvoorbeeld het notariaat en de zorg onderschat. Het is daarom tijd voor een publiek debat over marktwerking. Dat stelt vicepresident Herman Tjeenk Willink van de Raad van State in het woensdag verschenen jaarverslag van zijn instituut.

Volgens Tjeenk Willink, die vanwege zijn functie en zijn invloed ook wel de 'onderkoning van Nederland' wordt genoemd, heeft de politiek 'onvoldoende onderkend' welke gevolgen de privatisering van overheidsdiensten zou hebben. "Niet meer het algemeen belang staat voorop, maar het maken van winst."

Tjeenk Willink noemt als voorbeeld de notarissen. Die mogen sinds tien jaar concurreren op prijs. Mogelijk is de kwaliteit van hun diensten sindsdien gedaald. "Maar het probleem bij bijvoorbeeld een testament is dat de kwaliteit vaak pas na jaren blijkt", zei Tjeenk Willink bij de presentatie van het jaarverslag in Den Haag.

Bij geprivatiseerde zorginstellingen is volgens Tjeenk Willink te zien dat groei een doel op zich is geworden. Inmiddels is het begin van een tegenreactie te zien. Tjeenk Willink noemde de nieuwe organisatie Buurtzorg Nederland, die juist kleinschaligheid hoog in het vaandel heeft. "Initiatieven als deze zijn de enige manier om het systeem te doorbreken."

Het teveel aan marktwerking in de publieke sector leidt volgens Tjeenk Willink ook tot ondermijning van het vertrouwen dat mensen in de overheid hebben. Als de kwaliteit van publieke diensten achterblijft, wordt de overheid daarop aangekeken. De overheid kan echter weinig doen, omdat de uitvoering van de diensten in particuliere handen is gebracht.

Tjeenk Willink stelt dat opnieuw moet worden onderzocht 'welke taken zo essentieel zijn voor het maatschappelijk verkeer dat ze niet aan de private sector alleen kunnen worden overgelaten'. Van het terugdraaien van privatisering is hij niet per se een voorstander. "Je kunt niet zomaar zeggen: we moeten terug naar vroeger. De wereld is veranderd."

Tjeenk Willink is sinds 1997 vicepresident van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering en tevens de hoogste bestuursrechter van Nederland. De voorzitter van de raad is koningin Beatrix. Tjeenk Willink heeft als vicepresident de dagelijkse leiding.