Commissie presenteert Irak-onderzoek

(Novum) - Na bijna een jaar werk presenteert de commissie-Davids dinsdag haar onderzoek naar de Nederlandse betrokkenheid bij de Amerikaanse inval in Irak in 2003. Politiek Den Haag ziet er met spanning naar uit.

Premier Jan Peter Balkenende (CDA) riep de onderzoekscommissie bijna een jaar geleden in het leven. De commissie heeft onderzocht op welke manier het eerste kabinet-Balkenende heeft besloten 'politieke steun' te geven aan de Amerikaanse invasie.

Het gaat onder meer om de vraag of de Nederlandse steun aan de oorlog wel in overeenstemming was met het internationaal recht. De afgelopen jaren zijn memo's uitgelekt waarin ambtenaren stelden dat dat niet het geval was.

Verder heeft de commissie, voorgezeten door oud-rechter Willibrord Davids, zich onder meer gebogen over de vraag of er inderdaad alleen sprake was van 'politieke steun' aan de oorlog, zoals het officiële kabinetsstandpunt luidde. Davids heeft onderzocht of er niet ook sprake was van militaire betrokkenheid.

Tot hij de commissie instelde, had Balkenende zich steeds verzet tegen een onderzoek naar Irak. Volgens Balkenende was een onderzoek niet nodig, omdat Nederland de oorlog heeft gesteund omdat Irak wapeninspecties door de Verenigde Naties tegenwerkte, en niet vanwege de massavernietigingswapens die er niet bleken te zijn.

Uiteindelijk zwichtte Balkenende voor de groeiende politieke druk om toch een onderzoek toe te staan. Als de Tweede Kamer de bevindingen van Davids onbevredigend vindt, komt er mogelijk nóg een onderzoek, door de Kamer zelf. Daarbij kunnen betrokkenen, onder wie Balkenende zelf, in het openbaar en onder ede worden ondervraagd.

De bevindingen van de commissie-Davids kunnen vooral schadelijk zijn voor Balkenende. Hij is de enige betrokken bewindspersoon uit 2003 die er nu nog zit. Andere ministers kunnen echter ook in de problemen komen, omdat zij verantwoordelijk zijn voor wat hun voorgangers hebben gedaan.

De commissie-Davids heeft wel betrokkenen ondervraagd, maar dat gebeurde niet onder ede. Ook Balkenende is urenlang ondervraagd. "Ik heb mijn visie op het geheel gegeven. Daar ben ik heel consequent in geweest", zei hij daarover. Verder heeft de commissie toegang gekregen tot staatsgeheime stukken.

In Groot-Brittannië loopt sinds afgelopen zomer een onafhankelijk onderzoek naar de oorlog in Irak. In Groot-Brittannië worden wel openbare hoorzittingen gehouden. Binnenkort wordt oud-premier Tony Blair ondervraagd.

De inlichtingencommissie van de Amerikaanse Senaat publiceerde in 2006 een onderzoek naar de aanval op Irak. De voornaamste conclusie daarvan was dat er nauwelijks tot geen bewijs was dat Irak beschikte over massavernietigingswapens, wat de voornaamste reden was voor de aanval.